تحقیقات راهبردی مدیریت شهری

تحقیقات راهبردی مدیریت شهری

تحلیل نهادی سازوکارهای مدیریت شهری در حمایت از گزارش‌گران فساد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی
2 عضو هیئت علمی دانشگاه علم و فرهنگ
10.22034/jsrum.2025.231682
چکیده
در دهه‌های اخیر، مبارزه با فساد به یکی از محورهای اصلی در مدیریت شهری تبدیل شده است. در این میان، حمایت از گزارش‌گران فساد (سوت‌زنان) به‌ عنوان یکی از ابزارهای مؤثر کشف فساد، جایگاه ویژه‌ای یافته است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی عملکرد شهرداری تهران در زمینۀ حمایت از گزارش‌گران فساد انجام شد. این مطالعه با بهره‌گیری از رویکرد ترکیبی، ابتدا با طراحی الگویی نظری بر پایۀ تحلیل اسناد، مطالعات تطبیقی و بررسی مبانی مفهومی آغاز شد. سپس، به ‌منظور سنجش وضعیت واقعی، داده‌های حاصل از مصاحبه‌های کیفی با 10 نفر از خبرگان درون و برون ‌سازمانی و پرسش‌نامۀ کمّی از 430 نفر از کارکنان و مدیران شهرداری تحلیل شد. نتایج به طراحی چارچوبی پنج‌بعدی برای نظام گزارش‌گری فساد در شهرداری تهران منجر شد. این ابعاد شامل مرجع رسیدگی، نظام گزارش‌گری، حمایت‌های قانونی، ارتقای فرهنگ سازمانی و مشوق‌ها است. ارزیابی عملکرد شهرداری در هر یک از این ابعاد نشان داد میزان حمایت نهادی از گزارش‌گران فساد کافی نیست و نمرۀ نهایی کسب‌شده فقط 1/21 از 100 بوده است. یافته‌ها نشان می‌دهد تقویت چارچوب‌های حمایتی، ارتقای شفافیت، و افزایش اعتماد سازمانی می‌تواند اثربخشی این نظام را افزایش دهد.
کلیدواژه‌ها

خاکی، غلامرضا. (۱۳۹۴). روش تحقیق در مدیریت (با رویکرد پیمایشی). تهران: انتشارات فوژان. (چاپ سوم، ۳۳۶ ص.)
دادخدایی، س. (۱۳۹۰). بررسی مفاهیم فساد در سازمان‌های دولتی. تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
رحمانی، حامد؛ موسی‌خانی، مرتضی؛ معمارزاده طهران، غلامرضا. (۱۳۹۳). «سیستم پیش‌بینی‌کننده استنتاج فازیِ حکمرانی خوب در مبارزه با فساد اداری». فصلنامه خط‌مشی‌گذاری عمومی در مدیریت، ۵(۱۴)، ۱–۱۲. تاریخ انتشار: ۱۳۹۳/۱۱/۲۸
عزتی، مرتضی. (۱۳۷۶). روش تحقیق در علوم اجتماعی: کاربرد در زمینه مسائل اقتصادی. تهران: دانشگاه تربیت مدرس و مؤسسه تحقیقات اقتصادی. شابک: ‎978-964-6230-10-1
کریمی، فاطمه. (۱۳۹۵). «رویکرد پیشگیرانه به حمایت از گزارشگران فساد». فصلنامه کارآگاه، شماره ۳۷ (زمستان ۱۳۹۵)، ۱۲۱–۱۳۴
محسنی، م. (۱۳۸۵). تحلیل نظری فساد اداری در ایران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی.
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۳۹۸). تحلیل عملکرد سامانه حقوق مدیران. یادداشت سیاستی. تهران: گروه مطالعات سلامت اداری.
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۳۹۹). ظرفیت‌های اراده سیاسی در مدیریت فساد. گزارش پژوهشی. تهران: معاونت پژوهش‌های اقتصادی.
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۴۰۰). ارزیابی قانون رسیدگی به دارایی مسئولان. یادداشت تحلیلی. تهران: گروه مطالعات شفافیت و سلامت اداری.
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۴۰۱). چالش‌های تعارض منافع در ساختار اداری ایران. گزارش کارشناسی. تهران: معاونت پژوهش‌های حقوقی.
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۴۰۲). حمایت از افشاگران فساد: درس‌آموخته‌های تطبیقی و راهکارها. گزارش سیاستی. تهران: گروه مطالعات حکمرانی و شفافیت.
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۴۰۲). طراحی سیاست ملی شفافیت و مرکز هماهنگ‌کننده میان‌قوه‌ای. یادداشت مشورتی. تهران: گروه سیاست‌گذاری کلان.
مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران. (۱۴۰۲). گزارش‌گری فساد: ارزیابی عملکرد شهرداری تهران. تهران: مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران.
ACFE. (2012). Report to the Nations on Occupational Fraud and Abuse. Association of Certified Fraud Examiners.
Brown, A. J. (2008). Whistleblowing in the Australian Public Sector: Enhancing the Theory and Practice of Internal Witness Management in Public Sector Organisations. Canberra: ANU E Press. DOI: 10.22459/WAPS.09/2008.
Genaux, M. (2002). Social science definitions of corruption. European Journal of Political Research, 41(2), 183–198.
George, R. T. (2008). Whistleblowing and professional responsibility. Journal of Business Ethics, 77(1), 147–162.
Harris, J., Mayhew, M., & Mullen, E. (2009). The antecedents and consequences of organizational whistleblowing: A meta-analytic review. Journal of Business Ethics, 85, 265–276.
Kaufmann, D. (1998). Challenges in the next stage of corruption. The New York Times.
Kurer, O. (2005). Corruption: An alternative approach to its definition and measurement. Political Studies, 53(1), 222–239.
LaFree, G., & Morris, N. A. (2004). Corruption as a governance issue: Causes, consequences and reform. Law and Society Review, 38(1), 167–194.
Transparency International. (2006). Global Corruption Report. Berlin: Transparency International.
UNODC. (2003). United Nations Convention Against Corruption. New York: United Nations.
UNODC. (2004). United Nations Anti-Corruption Toolkit. Vienna: United Nations Office on Drugs and Crime.