تحقیقات راهبردی مدیریت شهری

تحقیقات راهبردی مدیریت شهری

واکاوی منظومه حقوق استخدامی کارکنان در قوانین و مقررات

نوع مقاله : مقاله ترویجی یا نظری

نویسنده
دکتری مدیریت منابع انسانی – دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
10.22034/jsrum.2026.565406.1018
چکیده
حقوق استخدامی کارکنان یکی از شاخه‌های مهم حقوق کار است که به تنظیم رابطۀ بین نیروی کار با کارفرما (خصوصی ـ دولتی) می‌پردازد. حقوق استخدامی مبتنی بر قوانین و مقرراتی است که هدف آن، تضمین عدالت، امنیت شغلی و حفظ تعادل بین حقوق و تکالیف طرفین رابطۀ کاری است. حقوق استخدامی تحت تأثیر قانون کار، قانون تأمین اجتماعی، قانون استخدام کشوری، قانون مدیریت خدمات کشوری و سایر قوانین مرتبط و موضوعه قرار دارد. در این مقاله ضمن بررسی ضرورت آگاهی کارکنان، به‌خصوص کارکنان شهرداری‌های کشور از حقوق استخدامی، مبانی مفهومی و منابع حقوق استخدامی مورد بحث قرار گرفته و با واکاوی در قوانین و مقررات، اجزای منظومۀ حقوق استخدامی در دو بخش حقوق استخدامی کارکنان (کارگران) در قانون کار و حقوق استخدامی کارمندان (رسمی و ثابت) در قوانین استخدامی تشریح شده است. کارکنان تابع قانون کار، کارگر شناخته می‌شوند. کارمندان رسمی بر اساس مقررات استخدامی به استخدام وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های دولتی و کارمندان ثابت بر اساس آئین‌نامه‌های استخدامی به استخدام شهرداری تهران و یا شهرداری‌های کشور درمی‌آیند. آگاهی از حقوق استخدامی نه تنها برای کارفرمایان به منظور رعایت الزامات قانونی ضروری است، بلکه برای کارکنان نیز ابزاری حیاتی به منظور دفاع از حقوق خود محسوب می‌شود. بر این‌اساس هدف اصلی مقالۀ پیش رو، تبیین حقوق استخدامی کارکنان برای ایجاد رابطۀ شفاف بین نیروی کار و کارفرما است. درک مبانی و منابع حقوق استخدامی کارکنان پیش‌نیاز هر گونه توصیف ـ تحلیل حقوق استخدامی به شمار می‌آید. لازم به توضیح است هر جا از حقوق استخدامی سخن گفته می‌شود، باید به تکالیف کارکنان نیز پرداخته شود. حقوق و تکالیف دو روی یک سکه‌اند و اجرای صحیح هر دو طرف باعث ایجاد محیط کاری پایدار، منصفانه و پویا می‌شود. رابطۀ حقوق و تکالیف کارکنان یک رابطۀ متقابل، دو سویه و تعادلی است. هیچ حقی بدون تکلیف و هیچ تکلیفی بدون حق نیست. این رابطۀ دو طرفه به ایجاد تعادل و همکاری سازنده برای رسیدن به اهداف مشترک فردی و سازمانی کمک می‌کند. در قسمت اول این مقاله حقوق استخدامی مورد نظر است و در قسمت دوم مقاله که در شمارۀ بعدی تقدیم خواهد شد وظایف و تکالیف کارکنان شامل تکالیف قانونی، تکالیف شغلی، تکالیف اخلاقی، تکالیف ایمنی و ... مورد بحث قرار خواهد گرفت.
کلیدواژه‌ها

قانون وظایف مصوب 1/2/1287 مجلس شورای ملی
قانون استخدام کشوری مصوب 22/9/1301 مجلس شورای ملی
قانون راجع به تقاعد ارتش شاهنشاهی مصوب 26/11/1314 مجلس شورای ملی
قانون حمایت کارمندان در برابر اثرات ناشی از پیری و از‌کار‌افتادگی و فوت مصوب 9/12/1349 مجلس شورای ملی
قانون تأمین اجتماعی مصوب 3/4/1354 مجلس شورای ملی
قانون استخدام کشوری مصوب 31/3/1345 مجلس شورای ملی
قانون راجع به خدمت نیمه‌وقت بانوان مصوب 10/9/1362 مجلس شورای اسلامی
قانون کار مصوب 29/8/1369 مجمع تشخیص مصلحت نظام
قانون نظام هماهنگ پرداخت کارکنان دولت مصوب 13/6/1370 مجلس شورای اسلامی
قانون رسیدگی به تخلفات اداری مصوب 7/9/1372 مجلس شورای اسلامی
آئین‌نامۀ اجرایی قانون رسیدگی به تخلفات اداری مصوب 2/8/1373 هیئت وزیران
قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب 8/7/1386 مجلس شورای اسلامی
قانون دیوان عدالت اداری مصوب 22/9/1390 مجلس شورای اسلامی
ویکی پدیا، دانشنامۀ آزاد، سایت.