تحقیقات راهبردی مدیریت شهری

تحقیقات راهبردی مدیریت شهری

شناسایی معیارهای ارزیابی و انتخاب پیمانکاران در واگذاری فعالیت‌های شهرداری به بخش خصوصی (مورد مطالعه: شهرداری تهران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه مدیریت دولتی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قزوین، ایران
2 کارشناس ارشد مدیریت کسبوکار، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قزوین، ایران
3 استاد گروه مدیریت، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، ایران
10.22034/jsrum.2026.536585.1010
چکیده
شهرداری تهران با بیش از ۵۴ هزار نیروی رسمی و در مجموع، ۹۴ هزار نفر (شامل نیروهای پیمانکاری و قراردادی)، به ‌عنوان بزرگ‌ترین شهرداری ایران، در راستای مأموریت نُه‌گانۀ خود، بخش قابل‌ توجهی از فعالیت‌های شهری را به بخش خصوصی واگذار کرده یا در حال واگذاری است. انتخاب پیمانکار مناسب، یکی از چالش‌های کلیدی در فرایند برون‌سپاری است که به معیارهای معتبر و اولویت‌بندی‌شده نیاز دارد. هدف این پژوهش، طراحی مدل ارزیابی و انتخاب پیمانکاران در برون‌سپاری فعالیت‌های شهرداری تهران با استفاده از رویکرد ترکیبی (کیفی ـ کمی) است.
روش‌شناسی: فاز کیفی: تحلیل تم با استفاده از مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته با ۵ خبره از مرکز مطالعات شهرداری تهران و مرور نظام‌مند ۱۰ مقالۀ کلیدی شناسایی ۲۸ معیار اولیه.
فاز کمی: تحلیل عاملی تأییدی (CFA) بر اساس پرسشنامۀ توزیع‌شده میان ۱۰۵ مدیر ارشد منطقۀ ۱ شهرداری تهران تأیید ۲۷ معیار و حذف یک معیار (شرایط فسخ قرارداد).
یافته‌ها: ۲۷ معیار در پنج مؤلفۀ اصلی دسته‌بندی شد: ۱. ظرفیت و قابلیت پیمانکار (مهم‌ترین مؤلفه از دیدگاه مدیران)؛ ۲. صلاحیت عمومی؛ ۳. کیفیت خدمات؛ ۴. ثبات مالی؛ ۵. توانایی مدیریت.
نتیجه‌گیری: مؤلفۀ «ظرفیت و قابلیت پیمانکار» (شامل تجهیزات کافی، تکنسین خبره، تجربۀ مشابه، پاسخ‌گویی سریع و توانمندی فناوری اطلاعات) بالاترین اولویت را در تصمیم‌گیری مدیران شهرداری تهران دارد. پیشنهاد می‌شود شهرداری تهران از فرم ارزیابی استاندارد مبتنی بر این مدل در فرایند مناقصات استفاده کند و تطابق فرهنگی و تجربۀ همکاری قبلی را به‌ عنوان فیلترهای اولیه در نظر گیرد.
کلیدواژه‌ها

امیری، مقصود‌؛ جهانی، سمانه (1389)، «به‌کارگیری یک روش برای ارزیابی و انتخاب تأمین‌کنندگان»، فصلنامۀ مدیریت صنعتی، دورۀ 2، شمارۀ 5، صص 5-18
خسروی‌زاده، ع؛ کیاعی، م.‌ز؛ شاه‌سواری، س؛ منصوران تازکند، ن. (۱۴۰۰). «عوامل مؤثر بر برون‌سپاری خدمات مراکز درمانی ایران: مرور نظام‌مند». مدیریت مبتنی بر شواهد در سلامت، اقتصاد و سیاست‌گذاری، ۵(۳)، ۲۰۷۲۱۸.
عضو خوبان، محمد؛ رفعتی، سید مسعود؛ انوری، علی‌؛ «استفاده از برنامه‌ریزی آرمانی برای انتخاب استراتژی بهینه در تصمیمات برون‌سپاری»، چهارمین کنفرانس بین المللی مدیریت استراتژیک
مرآتی شکوفه، م؛ نصیری‌پور، ا؛ و ریاحی، ا. (۱۴۰۴). «بررسی ابعاد مدیریت برون‌سپاری خدمات غیر‌درمانی در بیمارستان‌های دولتی ایران: مرور نظام‌مند». فصلنامۀ مدیریت خدمات سلامت، ۲۱(۱)، ۴۵۵۷.
نیکنام، ن؛ گرجی، ح.‌ابوالقاسم، و لنگری‌زاده، م. (۲۰۲۰). چالش‌های برون‌سپاری خدمات بیمارستان‌های آموزشی در ایران
Franceschii, F. and et al .(2003). outsourcing: guidelines for a structured approach  , Benchmarking: An International Journal,Vol. 10 No. 3, pp. 246-260.
Goles Tim. (2003). Vendor capabilities and outsourcing success: A resource-based view. Wirtschaftsinformatik, Volume 45, Issue 2, pp 199-206
Mbanje, S., Mutangadura, J., & Takawira, A. (2025). Exploring business process outsourcing services and activities for sustainable competitive advantage in the emerging markets: A case of mobile telecom operators. International Journal of Business Ecosystem & Strategy, 7(1), 18–29.
Nieto-Morotea Ana, Ruz-Vilab Francisco. (2012). A fuzzy multi-criteria decision-making model for construction contractor prequalification. Automation in Construction,Volume 25, August 2012, Pages 8–19
Pfeffer, J., & Salancik, G. R. (1978). *The external control of organizations: A resource dependence perspective*. Harper & Row.
Saaty, T. L. (2008). Decision making with the analytic hierarchy process. International Journal of Services Sciences, 1(1), 83–98
Sadeghi Mohammadreza,Rashidzadeh Mohammad ali,Soukhakian Mohammad ali.(2012)Using Analytic Network Process in a Group Decision-Making for Supplier Selection. Informatica , Volume 23 Issue 4, October 2012,Pages 621-643
Sahin Dlkorkor,zehra.(2011), Outsourcing and its Implications for State Owned Enterprises in Turkey She-I Chang a; David C. Yen b; Celeste See-Pui Ng c;Wei-Ting Chang(2012), An analysis of IT/IS outsourcing provider selection for small- and medium-sized enterprises in Taiwan
Teeravaraprug, Jirarat. (2008). Outsourcing and vendor selection model based on Taguchi loss function.Songklanakarin Journal of Science & Technology;2008, Vol. 30 Issue 4, p523
Wiegmann, John; Sundararajan, Ashok; HAMILTON, BOOZ ALLE (2011), Decision Making for Outsourcing and Privatization of Vehicle and Equipment Fleet Maintenance
William M. Lankford, Faramarz Parsa, (1999) "Outsourcing: a primer ", Management Decision, Vol. 37 Iss: 4, pp.310 – 316
Zhiwei Zhu, Kathy Hsu, Joseph Lillie, (2001) "Outsourcing – a strategic move: the process and the ingredients for success", Management Decision, Vol. 39 Iss: 5, pp.373 – 378