تحقیقات راهبردی مدیریت شهری

تحقیقات راهبردی مدیریت شهری

مدیریت احیاگر شهری الگوی برای ارتقای کلانشهر تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد تمام گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده شهرسازی و معماری، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد، تهران، ایران
10.22034/jsrum.2026.582984.1029
چکیده
کلانشهر تهران در دهه‌های اخیر با چالش‌هایی نظیر تخریب اکوسیستم‌های طبیعی، فرسایش منابع، نابسامانی کالبدی، نابرابری فضایی، کاهش زیست‌پذیری، ضعف شفافیت مدیریتی و عدم توازن در توزیع خدمات شهری مواجه بوده است. این وضعیت تا حد زیادی ناشی از غلبۀ رویکردهای خطی، بخشی‌نگر و کوتاه‌مدت در مدیریت شهری است که توان بازتولید ظرفیت‌های حیاتی شهر را ندارند. از این‌رو، مسئلۀ اصلی پژوهش حاضر، تبیین چارچوبی نوین برای گذار از مدیریت متعارف به «مدیریت احیاگر شهری» به‌ منظور ارتقای حکمرانی و کیفیت زیست تهران با هدف ارائۀ الگوی مفهومی مدیریت احیاگر شهری با اتکا بر مبانی نظری «سیستم‌های زنده»، «طراحی احیاگر»، «اقتصاد چرخه‌ای» و «بوم‌شناسی عمیق» و همچنین، ارزیابی ابعاد حکمرانی شهری از منظر عدالت فضایی و داده‌محوری است. روش تحقیق این مقاله کیفی ـ تحلیلی بوده و در دو مرحله انجام شده است: نخست، از طریق مرور ادبیات نظری و تحلیل اسنادی، مؤلفه‌های اصلی مدیریت احیاگر استخراج و چارچوب مفهومی آن تبیین می‌شود؛ سپس با بهره‌گیری از مدل ماتریسی چندمعیاره، وضعیت حکمرانی شهری بر اساس شاخص‌های آن مورد تحلیل قرار می‌گیرد و نشان می‌دهد مدیریت احیاگر پارادایمی فراتر از پایداری است که به‌ جای کاهش آسیب، بر افزایش ظرفیت حیات، بازتولید اکولوژیک و تقویت ارتباط انسان و طبیعت تأکید دارد. نتایج ارزیابی ماتریسی بیانگر بیشترین ضعف در شاخص‌های دسترسی به داده‌ها و شفافیت است و بیشترین مطلوبیت در اثربخشی خدمات و عدالت خروجی خدمات مشاهده شده است. بر این‌اساس، الگوی پیشنهادی مدیریت احیاگر شهری برای تهران بر مؤلفه‌هایی همچون حکمرانی داده‌محور، احیای اکوسیستم‌ها، اقتصاد احیاگر و طراحی مکان‌محور با تأکید بر عدالت فضایی و مشارکت شهروندی استوار است.
کلیدواژه‌ها

Bertalanffy, L. von. (1968). General System Theory. George Braziller. , New York DOR: https://www.worldcat.org/oclc/243604
Capra, F. (1997). The Web of Life. Anchor Books. DOR: https://www.worldcat.org/oclc/36417861
Capra, F. (2002). The Hidden Connections. Doubleday, New York DOR: https://www.worldcat.org/oclc/49352717
Capra, F., & Luisi, P. L. (2014). The Systems View of Life: A Unifying Vision. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511895555
Geissdoerfer, M., Savaget, P., Bocken, N. M. P., & Hultink, E. J. (2017). The Circular Economy –A new sustainability paradigm? Journal of Cleaner Production, 143, 757–768.  https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2016.12.048
Girardet,H.(2015).Creating Regenerative Cities. London: Routledge. https://doi.org/10.4324/ 9781315750248
Maturana, H. R., & Varela, F. J. (1980). Autopoiesis and Cognition: The Realization of the Living. Reidel. https://doi.org/10.1007/978-94-009-8947-4
Mang,P., & Reed, B. (2012). Designing from place: A regenerative framework and methodology. Building Research & Information, 40(1), 23–38 https://doi.org/10.1080 /09613218 .2012.621341
Naess,A.(1989). Ecology, Community and Lifestyle. Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511523861
Reed, B. (2007). Shifting from “sustainability” to regeneration. Building Research & Information, 35(6), 674–680. https://doi.org/10.1080/09613210701475753
Wahl, D. C. (2016). Designing Regenerative Cultures. Triarchy Press. https://designingregenerativ ecultures.com
WCED.(World Commission on Environment and Development)(1987). Our Common Future. Oxford University Press. (Report of the World Commission on Environment and Development).https://doi.org/10.1093/019282080X.001.0001
Daneshvar, M. (2022). Deep ecology in urban planning: Rethinking human–nature relationships in Iranian cities. Tehran: [Publisher].
Mousavi, H., et al. (2019). Ecological regeneration and river-valley restoration: Integrating environmental design with natural ecosystem processes. Tehran: [Publisher].
Rostami, M., & Ahmadi, L. (2021). Place-based design and regenerative development: Cultural, ecological, and social dimensions in Iranian urban contexts. Tehran: [Publisher].
Shari’at, H., et al. (2017). Urban metabolism of Tehran: Rethinking material and energy flows toward regenerative models. [Journal Name], [Volume(Issue)], [Page range].